Wiele zachowań, które z w pewnych sytuacjach stają się problemem, na starcie nie odróżnia się niczym szczególnym. Mogą być powiązane z odpoczynkiem, sposobem spędzania czasu, odreagowaniem napięcia albo kontaktem z określoną substancją. Trudność zaczyna się wówczas, gdy możliwość swobodnego wyboru stopniowo się zmniejsza.
Osoba może zauważać, że coraz częściej myśli o danej czynności, planuje dzień z uwzględnieniem jej utworzenia albo potrzebuje większej ilości czasu, pieniędzy czy substancji, ażeby osiągnąć taki sam efekt jak wcześniej. Właśnie utrata testom jest jednym z elementów, na które zwraca się uwagę przy ocenie kłopotu. Uzależnienia mogą przyjmować różnorakie formy, a ich konsekwencje nie za każdym razem pojawiają się od razu. Niekiedy przez długi okres czasu udaje się utrzymywać pracę, obowiązki rodzinne i pozory powszechnego funkcjonowania, pomimo że coraz więcej energii zostaje podporządkowane jednemu zachowaniu. Z nierzadko mogą jednak pojawić się konflikty, kłopoty finansowe, zaniedbania, pogorszenie relacji albo trudności z wykonywaniem codziennych obowiązków.
Istotną rolę w rozwoju nałogu mogą odgrywać powtarzalne sytuacje, w których określone zachowanie zaczyna pełnić funkcję szybkiego sposobu radzenia sobie z napięciem. Po trudnym dniu pojawia się wymaganie odreagowania, po konflikcie chęć odcięcia się od emocji, a podczas nudy znajdowanie silnego bodźca. Z zdarza się, że mózg i codzienne przyzwyczajenia zaczynają łączyć konkretne okoliczności z oczekiwaniem określonej ulgi lub przyjemności. W praktyce właśnie te skojarzenia umieją utrudniać konwersję. Sama świadomość szkodliwych konsekwencji nie za każdym razem wystarcza, ponieważ potrzeba powrotu do wcześniejszego schematu może pojawiać się szczególnie wówczas, gdy człowiek jest zmęczony, zdenerwowany lub znajduje się w dobrze znanym otoczeniu. Walka z uzależnieniem obejmuje więc nie tylko i wyłącznie ograniczenie samego zachowania, ale też rozpoznawanie sytuacji, które zwiększają ryzyko jego powtórzenia. Pomocne w ocenie własnej sytuacji może być obserwowanie, co dzieje się wprost przed pojawieniem się silnej potrzeby oraz jakie skutki przynosi podjęta decyzja. Takie informacje pozwalają dokładniej dostrzec utrwalone schematy.
W przypadku dłużej trwającego problemu pytanie, jak pokonać uzależnienie, wymaga uwzględnienioraz powodów, dla których dane zachowanie stało się ważnym elementem życia. Jeżeli już było ono sposobem na radzenie sobie ze stresem, samotnością czy trudnymi emocjami, jego ograniczenie może odsłonić problemy, które uprzednio były przez nie chwilowo zagłuszane. Nie znaczy to, że każdy przypadek ma takie samo podłoże. U różnorakich osób znaczenie mogą mieć inne czynniki, a zdarza się, że występuje ich kilka równocześnie. Dlatego rozwiązanie zastosowane przez jedną osobę nie musi odpowiadać sytuacji innej. W praktyce znaczenie ma też rodzaj uzależnienia. Przy substancjach psychoaktywnych sposób ograniczania ich przyjmowania może posiadać inne konsekwencje niż przy uzależnieniach związanych z zachowaniem. W sytuacji niektórych substancji odstawienie może powodować objawy wymagające oceny medycznej, dlatego nie powinno się zakładać, że każdą sytuację można rozwiązać poprzez nagłe samodzielne przerwanie przyjmowania. Przy problemach o dużym nasileniu wykorzystywane są różne formy pomocy, dobierane zależnie od potrzeb, stanu zdrowia i przebiegu wcześniejszych prób zmiany.
Na utrwalanie kłopotu wpływoraz środowisko, w którym dana osoba funkcjonuje. Określone miejsca, znajomi, godziny dnia, dostęp do substancji albo sposobność wykonywania dokładnie sprecyzowanej czynności mogą uruchamiać automatyczne reakcje, zanim pojawi się świadoma decyzja. Z tego powodu zmiana zwykłego rytmu bywa jednym z trudniejszych elementów całego procesu. W pewnych przypadkach powinno się ponownie ustalić sposób spędzania wolnego czasu, inaczej organizować wieczory albo ograniczyć kontakt z sytuacjami silnie związanymi z wcześniejszym zachowaniem. Nie za każdym razem można jednakże w pełni wyeliminować wszystkie czynniki wywołujące potrzebę powrotu do nałogu. Praca, rodzina czy miejsce zamieszkania mogą pozostawać identyczne, dlatego istotne staje się uczenie rozpoznawania momentu, w którym pojawia się impuls, oraz jego związku z konkretnymi okolicznościami. Zmiana może również wpływać na bliskich, którzy uprzednio przyzwyczaili się do określonego sposobu funkcjonowania całej rodziny. Pojawienie się nowych zasad może prowadzić do napięć, szczególnie gdy przez długi okres czasu problem był przemilczany lub jego konsekwencje przejmowały inne osoby. W takich wypadkach granice, odpowiedzialność za własne decyzje i sposób komunikowania się stają się częścią codziennych przeróbek związanych z wychodzeniem z utrwalonego schematu.
Zobacz: Prywatna terapia uzależnień.